در دوره ریاستجمهوری دونالد ترامپ (۲۰۱۷ تا ۲۰۲۱)، سیاستهای اقتصادی و تجاری آمریکا دچار تحولات گستردهای شد. یکی از برجستهترین اقدامات دولت ترامپ، اعمال تعرفههای سنگین بر کالاهای وارداتی، بهویژه از چین، اتحادیه اروپا، مکزیک و کانادا بود. هرچند این تعرفهها مستقیماً بر ایران اعمال نشد، اما تأثیرات غیرمستقیم آن بر اقتصاد ایران قابل توجه و چندبعدی بود.
۱. افزایش تنشهای تجاری و کاهش رشد اقتصاد جهانی
اعمال تعرفههای گسترده توسط دولت ترامپ باعث ایجاد یک جنگ تجاری جهانی شد، بهویژه با چین. این تنشها رشد اقتصادی جهان را کاهش دادند و باعث نوسانات در بازارهای مالی و انرژی شدند. برای کشوری مانند ایران که وابستگی بالایی به صادرات نفت و گاز دارد، کاهش تقاضای جهانی و افت قیمت نفت، فشار مضاعفی بر درآمدهای ارزی کشور وارد کرد.
۲. تضعیف سیستم تجارت چندجانبه
ترامپ با شعار «اول آمریکا» به نهادهای بینالمللی مانند سازمان تجارت جهانی (WTO) بیاعتماد بود و سعی در دور زدن یا تضعیف آنها داشت. این رویکرد منجر به کاهش شفافیت و پیشبینیپذیری در تجارت جهانی شد. برای ایران، که درگیر تحریمهای بینالمللی و چالشهای بانکی است، کاهش اعتبار سیستم چندجانبه تجارت جهانی، فضای بازی را محدودتر کرد.
۳. همزمانی با فشار حداکثری بر ایران
تعرفههای تجاری ترامپ بخشی از یک استراتژی وسیعتر اقتصادی بودند که شامل «فشار حداکثری» علیه ایران نیز میشد. خروج آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸ و بازگشت تحریمهای یکجانبه، در کنار جنگ تجاری با چین، باعث شد شرکای اقتصادی بالقوه ایران، از جمله چین و هند، در روابط خود با ایران محتاطتر عمل کنند. در واقع، این سیاستها بهطور غیرمستقیم موجب انزوای بیشتر ایران در سیستم تجارت جهانی شدند.
۴. فرصتها و تهدیدها در بازار آسیا
در پی اعمال تعرفه بر کالاهای چینی، بسیاری از شرکتهای چینی به دنبال منابع جدید تأمین انرژی و بازارهای جدید برای صادرات خود رفتند. ایران میتوانست در این میان نقشآفرینی کند، اما به دلیل تحریمهای مالی و محدودیتهای تجاری، این فرصت نیز بهخوبی محقق نشد.
نتیجهگیری
هرچند تعرفههای ترامپ بهطور مستقیم علیه ایران وضع نشدند، اما در قالب یک سیاست کلان اقتصادی، تأثیرات چشمگیری بر اقتصاد جهانی و بهتبع آن بر اقتصاد ایران گذاشتند. کاهش رشد جهانی، افت قیمت نفت، بیثباتی در بازارهای مالی و تضعیف نهادهای چندجانبه، همگی روندهای منفیای بودند که فشار بیشتری بر اقتصاد تحریمشده ایران وارد کردند.
